SinanCanan.net

Günden güne ortaya çıkan şok gelişmelerle sarsılan gündemimiz içinde bir süredir ön saflarda gözükmeyen evrim-yaratılış-akıllı tasarım tartışmaları, her şeye rağmen arka planda ve sadece ülkemizde değil, tüm dünyada devam ediyor. Ülkemizde de özellikle Radikal gazetesi genel yayın yönetmeni İsmet Berkan, bu konuyu gündemde tutmaya yönelik yazılar kaleme alan isimlerden birisi.

Dünyada bu tartışmayı gündemin ön sıralarına taşıyan son büyük olaylardan biri, 2005 yılında Amerika’nın Pennsylvania eyaletine bağlı Dover bölgesinde görülen bir davaydı. Özetle, Dover Lisesi müfredat kurulundaki bazı isimlerin, lise biyoloji derslerinde “Darwin’ci evrim kuramının yanı sıra Akıllı Tasarım olarak bilinen alternatif kuramlara da yer verilmesi gerektiği” yönündeki istek ve müdahaleleri yargıya taşınmış ve aylarca ülke gündemini işgal etmişti. Sonuç itibariyle yargıcın Akıllı Tasarım görüşünü bilimsel bulmaması ve okullarda okutulmasının yasaklanması yönündeki kararı, evrim görüşü ve materyalist bilim dünyası için büyük bir zafer olarak kayıtlara geçmişti. Akıllı Tasarım görüşünün bilim dışı olduğu temel tezini savunan davacı tarafın en öne çıkan argümanı, yaratılışlabir şekilde ilintili bir görüş veya kuramın lise müfredatına sokulmasının, “devletin herhangi bir şekilde dini eğitim dayatamayacığı”nı öngören yasa maddelerine aykırılığını nazara veriyordu. İddiaya göre, Akıllı Tasarım ‘gibi’ bir görüşü okul müfredatına sokmak, eğitimin laik (seküler) yapısına vurulacak büyük bir darbeydi. Netekim sonuç,davacıların istediği şekilde, lisede Darwin’ci Evrim Kuramı dışında bir “soy oluş” kuramını öğretmenin yasaklanması oldu.

Ülkemizde de Sayın İsmet Berkan’ın benzer yöndeki yazılarına gazetedeki köşesinde belli aralıklarla rastlıyoruz. Berkan da okullarda evrim dışı görüşlerin okutulmasına, bilimsel düşünceye aykırılık açısından şiddetle karşı. Evrim kuramının, yeryüzünde canlılığın ortaya çıkışına ilişkin en hakim bilimsel görüş olduğu gerçeğinden yola çıkılarak, bundan başka bir açıklama aramanın yersizliği, evrim taraftarları tarafından sıklıkla dile getiriliyor.

Evrim kuramı, canlıların zaman içinde belli bir sıra ile ortaya çıkışlarına dair Charles Darwin tarafından önerilen ve zamanla geliştirilen bir dizi mekanizma önerisinden oluşmakta. Darwin’ci evrim kuramının amacı, canlıların tarihte hangi devrelerde ortaya çıktıklarından çok, bu canlıların “nasıl” ortaya çıktığını açıklamak. Darwin ve takipçilerine göre, ne kadar karmaşık olursa olsun, tüm canlılar, rasgele doğal süreçler sonucunda “evrim” adı verilen bir süreçle gelişip çeşitleniyorlar. Canlılarda meydana gelen küçük değişimler, eğer canlının yaşama ve üreme şansını artırıyorsa, bu canlı, özelliklerini gelecek nesillere daha başarılı bir biçimde aktarıyor ve bu şekilde biriken değişimler, uzun zaman süreçleri boyunca yeni canlı türlerinin ortaya çıkmasını sağlıyor. Bu mekanizma evrim kuramında genellikle “doğal seçilim” olarak adlandırılmakta. Canlıların ortaya çıkış tarihlerine göre tasnif edilmesi ise kuramın sadece girizgahını oluşturmaktadır. Yani sıralı tür oluşumu, evrim kuramından da çok önce bilinen bir gerçektir.

Canlıların belli bir hiyerarşi içinde ve basitten karmaşığa doğru tarih boyunca arz-ı endam ettiklerini farketmek için evrim bilmek gerekmiyor; fosil kayıtlarına ve tarihlere bakan herkes bunu açıkça görebilir. Evrim kuramı ise, bunun “nasıl”ı için tamamen maddesel nedenlere bağlı bir takım öneriler sunmakta. Fakat bu önerileri ortaya koyarken kullandığı argümanlar çok da orijinal değiller. Sözgelimi “doğal seçilim” aslında hepimizin her gün yaşadığı biyolojik bir vakıa. Sakatlar bireyler ölüyor, ortama uyum özellikleri yüksek bitki veya bakteriler hızla çoğalıp ortama hakim oluyor, hatta tarım ve hayvancılıktaki “islah” yöntemleri bile bir yerde bu mantığa dayanıyor. Dolayısıyla evrim kuramcıları, bir çok gerçeği (fact) bir arada kullanarak, kendince bazı ileri sonuçlara varıyorlar. Fakat bu sonuç veya önerilerinin ne kadar bilimsel ne kadar metafiziksel olduğu çoğu zaman gözden kaçırılan önemli bir ayrıntı.

Evrim kuramı, Darwin’ci anlamda öğretildiğinde ortaya çıkan sonuç basittir: Canlı gibi karmaşık bir varlık biçiminin (insan da dahil) ortaya çıkması için doğa üstü bir yaratıcı güce gerek yoktur! Dünyanın maddesel koşulları, canlılığın kendi kendine ortaya çıkabilmesi için yeterlidir ve tüm canlılık (ve tabii ki insana dair tüm fiziksel-ruhsal özellikler), tabii tesadüflerin ve amaçsız bir değişimler zincirinin bir ürünüdür. Bir başka deyişle, bu karmaşık insan ve diğer tüm canlılar, kozmik bir “kaza”dan ibarettir.

Rasgeleliğe dayalı böyle bir açıklama için sormamız gereken bir çok sorudan birisi belki de ‘canlıların gelişim sürecinde rastlantının bu kadar temel belirleyici bir rol oynadığına dair bilimsel kanıtımız nedir?’ sorusu olmalı. Soruyu biraz daha açalım: Bakterilerin ilaçlara direnç göstermesi, ağaçların renklerindeki değişikliklerine bağlı olarak kelebek türlerinde gözlenen sayısal değişiklikler gibi beylik örnekler dışında, örneğin, ceylan gibi bir memelinin, denizde yaşayan bir balinaya dönüşmesinde, rastlantının rolü nasıl bu kadar kesin bir şekilde “bilinebilmekte”dir? Evet, canlılarda bir değişim kapasitesi olduğu açıktır; fakat bu kapasite kendi başına ve rastlantıların yöneticiliğinde ne kadar güçlüdür? Bir canlı soyunu sadece rasgele süreçlerle ne kadar değiştirebilir?

Elbette tartışılabilecek hususlardır bunlar. Fakat tartıştıkça görülecektir ki, bu noktada evrim kuramını savunan billimciler de, aynen suçladıkları “yaratılışçılar” gibi ciddi bazık “fizik-ötesi” kabullere yaslanmak durumundadırlar. Özellikle cansız maddenin “can” özelliğini kazanması konusu bir kez bilimsel olarak halen tamamıyla muammadır. Ortada bir çok senaryo vardır olmasına, fakat tamamen bilimsel verilere dayanan bir mekanizma halen önerilebilmiş değildir (henüz tamamen yapay olarak canlı bir hücrenin üretilemiyor olması da bundandır). Nesnel bir gözle bakınca, bilmediklerimizin bildiklerimizden çok daha fazla olduğu, kimsenin itiraz edemeyeceği bir gerçektir.

Adına bilimsel denmekle her düşünce bilimsel olmuyor. Siz evrim kuramını müfredattaki tek seçenek olarak savunabilirsiniz; ama bunu “dogmalardan arınmış tek bilimsel teoridir”gerekçesiyle yapamazsınız; zira öğretildiği haliyle evrim kuramı, “maddecilik inancı”nın (pozitivist materyalizm) doğrudan bir propagandası olarak kullanılmaktadır. (Rasgelelik bu kadar yüceyse, bir yaratıcıya ne gerek var?). Bilimsel bir çok gerçeği içermesine rağmen varılan sonuçlar asla bilimsel değildir ve böyle bir iddia kimden gelirse gelsin, bilimsel bir temelden yoksundur.

Evrim üzerindeki tartışmaları en çok besleyen ise, inançlı insanların evrim kuramının “her şeyinden” uzak durmaları ve onu kökten reddetmeleridir. Halbuki evrim görüşünden kişisel inançlara bağlı çarpıtmaları çıkarabilseniz, ortada sadece gerçek anlamda “biyolojinin” kalacağını rahatlıkla görebilirsiniz. Evrim kuramına dayanan materyalizm, bir çok bilimsel gerçeği, kendi istedikleri sonuca gidecek basamaklar olarak kullanmakta bir beis görmemektedirler. İnançlı bilim insanlarının da artık kökten reddiyecilik yerine, bilimsel gerçeklerle şahsi yorumlar arasındaki farkları iyi ayırt edebilecek feraseti geliştirmeleri, acil bir zorunluluktur. Gerçekler, akıllıca düşünülmüş yepyeni bir bakış açısı (paradigma) ile insalığı bambaşka ufuklara taşıyabilir. Özellikle, gerçek bilim ve akılla şimdiye kadar hiç çatışmamış, hep ortak zeminde buluşmuş olan İslam düşüncesinin bu konuda söyleyebileceği çok sözü olmalı.

E.F Schumacher, evrimcilerin bu kıymeti kendinden menkul öz-güvenlerine çok güzel bir benzetmeyle karşılık vermiş: “İnsan düşünen bir hayvansa, köpek de havlayan bir lahanadır”. Elbette olabilir; ama bilimcinin işi, aradaki bilgileri eksiksiz olarak doldurmadan konuşmamaktır; zira onun işi inançlarla değil, gerçeklerledir.

Kişisel inançları ise, yalnız kendisini bağlar, bağlamalıdır.